Nga Sơn trước thách thức của thiên nhiên và biến đổi khí hậu
Huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, là một dải đất ven biển được phù sa bồi đắp qua hàng ngàn năm. Với lợi thế bờ biển dài, Nga Sơn đã phát triển mạnh mẽ nông nghiệp, đặc biệt là nghề trồng cói và nuôi trồng thủy hải sản. Tuy nhiên, vị trí địa lý giáp biển cũng đặt Nga Sơn vào một thế trận thường xuyên phải đối mặt với sự khắc nghiệt của thiên nhiên: bão tố, áp thấp nhiệt đới, triều cường và tình trạng xâm nhập mặn. Đặc biệt, trong những thập kỷ gần đây, dưới tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu, nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ. Trong bối cảnh đó, hệ thống đê biển Nga Sơn nổi lên như một “tấm khiên” thép, một công trình sinh tử bảo vệ sự sống và sự phát triển bền vững của toàn bộ vùng đất này.
Quá trình hình thành và phát triển của hệ thống đê biển Nga Sơn
Lịch sử hình thành hệ thống đê biển Nga Sơn gắn liền với lịch sử quai đê lấn biển, mở mang bờ cõi của cha ông ta từ hàng thế kỷ trước. Ban đầu, đó chỉ là những bờ vùng, bờ thửa, những đoạn đê nhỏ được đắp hoàn toàn bằng sức người, bằng đất, đá và cành cây, nhằm ngăn dòng nước mặn, bảo vệ những diện tích đất mới được khai hoang. Quá trình này đòi hỏi mồ hôi, nước mắt và cả xương máu của biết bao thế hệ người dân Nga Sơn.
Cùng với thời gian và sự phát triển của đất nước, hệ thống đê biển tại đây dần được đầu tư, nâng cấp và kiên cố hóa. Từ những con đê đất đắp thủ công dễ bị sạt lở khi bão lớn đổ bộ, hệ thống đê biển Nga Sơn ngày nay đã mang một diện mạo hoàn toàn mới. Tuyến đê chính chạy dọc bờ biển qua các xã Nga Tân, Nga Thủy, Nga Tiến… đã được bê tông hóa bề mặt, mái đê được kè đá hộc hoặc rọ đá vững chắc. Các cống dưới đê được xây dựng kiên cố, vận hành cơ giới để điều tiết nước. Hệ thống này không chỉ là một công trình trị thủy mà còn được kết hợp làm đường giao thông ven biển, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội cho các xã vùng bãi ngang.
Vai trò sống còn của đê biển Nga Sơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu
Ngăn chặn bão lũ, bảo vệ tính mạng và tài sản nhân dân
Vai trò quan trọng nhất và trực tiếp nhất của hệ thống đê biển Nga Sơn là làm lá chắn thép chống lại sức tàn phá của những cơn bão từ Biển Đông. Khi có bão lớn kèm theo triều cường dâng cao, những con sóng bạc đầu có thể tàn phá mọi thứ trên đường đi của chúng. Hệ thống đê biển kiên cố giúp ngăn chặn dòng nước hung hãn, bảo vệ an toàn tính mạng cho hàng chục ngàn hộ dân sinh sống phía trong đê, đồng thời bảo vệ các cơ sở hạ tầng thiết yếu như đường sá, trường học, trạm y tế và nhà cửa.
Chống xâm nhập mặn, bảo vệ vùng nguyên liệu cói và nông nghiệp
Biến đổi khí hậu dẫn đến hiện tượng nước biển dâng, khiến tình trạng xâm nhập mặn ngày càng lấn sâu vào đất liền. Đây là mối đe dọa trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp của Nga Sơn. Nga Sơn tự hào là “thủ phủ” của cây cói, loài cây đem lại thu nhập chính cho rất nhiều nông dân và làm nên thương hiệu chiếu cói nức tiếng. Tuy nhiên, cói và lúa là những cây trồng nhạy cảm với độ mặn. Nếu đê biển bị vỡ hoặc nước mặn tràn qua đê, hàng ngàn héc-ta đất nông nghiệp sẽ bị nhiễm mặn, gây thiệt hại nghiêm trọng đến mùa màng. Hệ thống đê biển vững chắc, kết hợp với các cống ngăn mặn, giữ ngọt, đóng vai trò quyết định trong việc duy trì môi trường sinh thái ổn định cho cây cói và lúa phát triển.
Tạo lá phổi xanh với rừng ngập mặn chắn sóng
Một chiến lược thông minh và mang tính bền vững cao trong việc phát huy vai trò chống biến đổi khí hậu của hệ thống đê biển Nga Sơn là sự kết hợp giữa “đê cứng” (đê bê tông) và “đê mềm” (rừng ngập mặn). Phía ngoài chân đê, hàng trăm héc-ta rừng ngập mặn (chủ yếu là sú, vẹt, trang…) đã được trồng và bảo vệ nghiêm ngặt. Rừng ngập mặn không chỉ tạo ra một vùng đệm sinh thái, là nơi trú ngụ của nhiều loài thủy hải sản có giá trị kinh tế, mà còn có tác dụng to lớn trong việc giảm xung lực của sóng biển. Khi sóng vỗ vào bờ, qua lớp rừng ngập mặn dày đặc, sức mạnh của sóng bị triệt tiêu đáng kể trước khi chạm đến thân đê. Nhờ đó, rừng ngập mặn giúp bảo vệ đê an toàn hơn, giảm thiểu chi phí duy tu, bảo dưỡng hàng năm, đồng thời hấp thụ một lượng lớn khí CO2, góp phần giảm thiểu hiệu ứng nhà kính.
Giải pháp bảo vệ và phát triển hệ thống đê trong tương lai
Dù đã được kiên cố hóa, nhưng trước những diễn biến khó lường của biến đổi khí hậu, hệ thống đê biển Nga Sơn vẫn luôn tiềm ẩn những nguy cơ rủi ro. Để đảm bảo an toàn lâu dài, cần tiếp tục thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Thứ nhất, chính quyền các cấp cần thường xuyên kiểm tra, rà soát và có kế hoạch tu bổ, nâng cấp kịp thời những đoạn đê xung yếu, xuống cấp. Thứ hai, tiếp tục mở rộng diện tích trồng và bảo vệ nghiêm ngặt rừng ngập mặn chắn sóng bảo vệ đê. Thứ ba, nâng cao ý thức của cộng đồng trong việc bảo vệ đê điều; nghiêm cấm các hành vi vi phạm hành lang an toàn đê như khai thác cát trái phép, xây dựng công trình lấn chiếm. Thứ tư, cần ứng dụng công nghệ, thiết lập hệ thống cảnh báo sớm về thời tiết cực đoan để có phương án chủ động ứng phó.
Kết luận
Hệ thống đê biển Nga Sơn và vai trò chống biến đổi khí hậu là mối liên kết không thể tách rời. Con đê không chỉ là ranh giới vật lý giữa đất liền và biển cả, mà còn là ranh giới của sự sống, của sự bình yên và no ấm cho người dân Nga Sơn. Đầu tư, bảo vệ và phát triển hệ thống đê biển chính là khoản đầu tư cho tương lai, là điều kiện tiên quyết để Nga Sơn vững bước trên con đường phát triển kinh tế – xã hội bền vững, sẵn sàng đương đầu với mọi thách thức của thiên nhiên.
Để lại một bình luận