Nhắc đến vùng đất Nga Sơn, Thanh Hóa, không chỉ gợi nhớ đến truyền thuyết Từ Thức gặp tiên đầy mộng mơ, sự tích quả dưa hấu của Mai An Tiêm mang đậm ý chí kiên cường, mà nơi đây còn là mảnh đất lưu giữ nhiều di tích lịch sử văn hóa tâm linh vô cùng đặc sắc. Trong số những điểm đến tâm linh nổi bật ấy, chắc chắn không thể không nhắc đến Chùa Hàn Sơn (hay còn được người dân địa phương gọi bằng cái tên thân thương là Hàn Sơn Tự) – một ngôi cổ tự linh thiêng tọa lạc ngay bên Cửa biển Thần Phù lịch sử vang bóng một thời. Ngôi chùa này không chỉ đóng vai trò là điểm tựa tâm linh vững chắc của người dân miền biển bao đời nay, mà còn là một điểm đến vô cùng hấp dẫn đối với du khách thập phương bởi vẻ đẹp sơn thủy hữu tình, kiến trúc độc đáo, cùng bề dày lịch sử hàng trăm năm, trải qua bao biến cố thăng trầm của thời gian.
1. Vị trí địa lý đắc địa và không gian cảnh quan tuyệt mỹ của Chùa Hàn Sơn
Chùa Hàn Sơn tọa lạc tại một vị trí vô cùng đắc địa thuộc xã Nga Thái, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Ngôi chùa nằm tựa lưng một cách vững chãi vào dãy núi Thần Phù hùng vĩ, mặt trước hướng ra dòng sông Chính Đại (một nhánh lớn của sông Đáy) đang êm đềm, hiền hòa đổ ra biển lớn mênh mông. Trong quan niệm của người xưa, vị trí “tọa sơn hướng thủy” (lưng tựa núi, mặt nhìn sông) này không chỉ mang một ý nghĩa phong thủy cực kỳ tốt lành, giúp tụ khí tàng phong, mang lại sự bình an, thịnh vượng, mà còn tạo nên một bức tranh thiên nhiên tuyệt mỹ, một sự giao hòa hoàn hảo giữa núi non trùng điệp, sông nước bao la và mây trời khoáng đạt.
Đến với Chùa Hàn Sơn, du khách sẽ ngay lập tức cảm nhận được và đắm chìm trong một không gian vô cùng thanh tịnh, yên bình, dường như tách biệt hoàn toàn với sự ồn ào, xô bồ và náo nhiệt của chốn phố thị phồn hoa. Không gian nơi đây phảng phất mùi hương trầm mặc, quyện trong tiếng chuông chùa ngân vang từng hồi nhịp nhàng, hòa quyện cùng tiếng sóng vỗ rì rào từ phía cửa biển dội về, và cả tiếng gió xạc xào len lỏi qua những tán cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Tất cả những âm thanh tự nhiên ấy đan xen vào nhau, tạo nên một bản nhạc giao hưởng của thiên nhiên đất trời, giúp tâm hồn mỗi con người khi đặt chân đến đây đều trở nên thư thái, nhẹ nhàng, như được gột rửa, rũ bỏ mọi muộn phiền, lo âu của cuộc sống mưu sinh thường nhật.
2. Dấu ấn lịch sử hình thành và những truyền thuyết kỳ bí về Chùa Hàn Sơn
Theo nhiều tài liệu, tư liệu lịch sử để lại và những câu chuyện truyền thuyết dân gian được truyền miệng qua nhiều thế hệ, Chùa Hàn Sơn được xây dựng từ rất lâu đời, quá trình hình thành của chùa gắn liền mật thiết với quá trình mở cõi, lập làng, quai đê lấn biển và bám biển sinh tồn của những người dân vùng bãi bồi Nga Sơn. Tương truyền rằng, vào những thế kỷ trước, khu vực Cửa biển Thần Phù là một vùng cửa lạch có địa thế vô cùng hiểm trở, sóng to gió lớn quanh năm, dòng nước chảy xiết và tạo ra nhiều vòng xoáy nguy hiểm, khiến tàu thuyền bè mảng qua lại rất hay gặp nạn, đắm chìm. Trong lịch sử, Thần Phù từng được mệnh danh là một trong những cửa biển hiểm ác, khó chinh phục nhất nước ta, điều này đã đi vào ca dao tục ngữ và in sâu vào tiềm thức của người dân: “Lênh đênh qua cửa Thần Phù / Khéo tu thì nổi, vụng tu thì chìm”.
Chính từ những hiểm nguy rình rập đó, để cầu mong sự bình an cho những chuyến ra khơi bám biển, mong cho thuyền về đầy ắp cá tôm, người dân địa phương vùng ven biển đã cùng nhau đóng góp công sức, tiền của lập đền, dựng chùa để thờ Phật và các vị thần linh bảo hộ. Họ hy vọng sự thành tâm của mình sẽ được các đấng bề trên chứng giám, phù hộ độ trì cho mưa thuận gió hòa, sóng yên biển lặng, quốc thái dân an. Chùa Hàn Sơn ra đời trong chính bối cảnh lịch sử và tâm lý đó, nhanh chóng trở thành chốn nương tựa tinh thần vững chắc cho bao thế hệ ngư dân trước mỗi chuyến vươn khơi. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, vượt qua sự tàn phá của các cuộc chiến tranh khốc liệt và thiên tai bão lũ, ngôi chùa đã trải qua không ít lần được các bậc tiền nhân, tăng ni phật tử trùng tu, tôn tạo. Nhờ vậy, cho đến tận ngày nay, Hàn Sơn Tự vẫn giữ được nét cổ kính, uy nghiêm và linh thiêng vốn có từ thuở hồng hoang lập dựng.
3. Khám phá nét kiến trúc nghệ thuật tôn giáo độc đáo của Hàn Sơn Tự
Về mặt kiến trúc, Chùa Hàn Sơn mang đậm dấu ấn kiến trúc Phật giáo truyền thống của Việt Nam, đặc biệt là sự pha trộn tinh tế của phong cách nghệ thuật thời kỳ Hậu Lê và thời Nguyễn. Quần thể chùa sở hữu hệ thống các công trình kiến trúc được bố trí một cách hài hòa, cân xứng theo một trục thần đạo xuyên suốt, tạo nên sự bề thế và trang nghiêm.
Bắt đầu từ lối vào, Cổng tam quan của chùa được xây dựng vô cùng uy nghi, tráng lệ với ba lối đi rộng rãi. Trên các vòm cổng và mái che được chạm khắc nhiều hoa văn, họa tiết tinh xảo mang đậm tính biểu tượng như rồng bay, phượng múa, mây vân xoắn, hoa lá cách điệu mềm mại. Bước qua cánh cổng tam quan vĩ đại ấy, du khách sẽ bước vào một khuôn viên chùa vô cùng rộng rãi, thoáng đãng, được che rợp bởi bóng mát của những cây bồ đề, cây đa, cây đại cổ thụ.
Tòa chính điện (Đại Hùng Bảo Điện) chính là công trình trung tâm và quan trọng nhất của toàn bộ khuôn viên, thường được thiết kế theo kiểu kiến trúc chữ Đinh (丁) truyền thống. Phần mái được lợp bằng loại ngói mũi hài cổ kính, nhuốm màu rêu phong của thời gian, các đầu đao ở bốn góc mái được làm cong vút, thanh thoát vươn lên bầu trời xanh như những cánh chim phượng hoàng đang múa. Hệ thống cột gỗ lim to lớn, vững chãi cùng các hệ vì kèo bằng gỗ bên trong được các nghệ nhân xưa chạm trổ cực kỳ công phu, tỉ mỉ với các đề tài quen thuộc như tứ linh (Long, Ly, Quy, Phượng), tứ quý (Tùng, Cúc, Trúc, Mai), thể hiện trình độ tay nghề điêu luyện, tài hoa và cả tâm huyết, lòng thành kính của họ đối với cõi Phật.
Bước vào bên trong chính điện, không gian thờ tự hiện ra với hệ thống tượng Phật được bài trí hết sức trang nghiêm, theo đúng quy chuẩn của Phật giáo Bắc tông. Các pho tượng như Tam Thế Phật, Phật A Di Đà, Quan Thế Âm Bồ Tát… đều được sơn son thếp vàng lộng lẫy, rực rỡ, khuôn mặt từ bi, hỷ xả, tỏa ra ánh sáng của sự trí tuệ và lòng vị tha vô bờ bến.
Bên cạnh tòa chính điện, trong khuôn viên chùa Hàn Sơn còn có nhiều công trình kiến trúc phụ trợ khác, đóng vai trò hoàn thiện tổng thể không gian tâm linh như nhà thờ Tổ (thờ các vị sư tổ đã có công khai sơn lập tự và truyền bá Phật pháp), nhà Mẫu (thờ Tam Tòa Thánh Mẫu theo tín ngưỡng thờ Mẫu truyền thống của người Việt), lầu chuông, gác trống, các am thờ nhỏ nằm rải rác… Mỗi một công trình dù lớn hay nhỏ đều mang một vẻ đẹp riêng biệt, góp phần tạo nên một quần thể kiến trúc tôn giáo hoàn mỹ, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng đa dạng của nhân dân. Đặc biệt hơn cả, chùa hiện nay vẫn còn lưu giữ và bảo quản được rất nhiều hiện vật cổ, đồ tế khí quý giá như quả chuông đồng đúc từ thời Nguyễn, khánh đá cổ, các bia đá ghi lại công đức trùng tu chùa, cùng những đạo sắc phong của các triều đại phong kiến… Đây đều là những minh chứng vật chất sống động nhất cho lịch sử hình thành và phát triển liên tục của ngôi cổ tự này qua hàng thế kỷ.
4. Lễ hội Chùa Hàn Sơn – Điểm nhấn văn hóa tâm linh đặc sắc của vùng biển Nga Sơn
Lễ hội là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tâm linh của ngôi chùa cổ. Hàng năm, Chùa Hàn Sơn long trọng tổ chức nhiều kỳ lễ hội lớn nhỏ khác nhau, thu hút một lượng vô cùng đông đảo phật tử, du khách thập phương và người dân quanh vùng về chiêm bái, trẩy hội, cầu bình an. Trong số đó, kỳ lễ hội lớn nhất và được mong chờ nhất thường được diễn ra vào dịp đầu xuân năm mới (tháng Giêng âm lịch) và dịp Lễ Phật Đản (rằm tháng Tư âm lịch).
Đây không chỉ đơn thuần là dịp để người dân thành kính dâng hương hoa cúng phật, cầu mong quốc thái dân an, thiên hạ thái bình, gia đạo bình hòa, làm ăn thuận buồm xuôi gió, mà còn là cơ hội tuyệt vời để cả cộng đồng xích lại gần nhau hơn, cùng nhau ôn lại truyền thống lịch sử, gìn giữ và phát huy những nét đẹp văn hóa, phong tục tập quán truyền thống tốt đẹp của quê hương đất nước.
Trong khuôn khổ các ngày diễn ra lễ hội, bên cạnh các nghi thức tôn giáo được cử hành vô cùng trang nghiêm, thành kính như lễ rước kiệu, tế lễ cổ truyền, tụng kinh gõ mõ, lập đàn cầu siêu độ thực… thì phần hội cũng diễn ra vô cùng sôi nổi với rất nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ quần chúng và các trò chơi dân gian đặc sắc mang đậm dấu ấn miền biển như: lễ hội đua thuyền trên sông, kéo co, đấu vật, hát chèo, hát xẩm, múa lân sư rồng… Lễ hội Chùa Hàn Sơn thực sự là một bức tranh đa sắc màu, sinh động phản ánh chân thực đời sống tinh thần vô cùng phong phú và lạc quan của người dân vùng biển Nga Sơn. Nó thể hiện sâu sắc đạo lý nhân văn “uống nước nhớ nguồn”, “tôn sư trọng đạo” và khát vọng cháy bỏng về một cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc.
5. Một số kinh nghiệm hữu ích khi tham quan và chiêm bái Chùa Hàn Sơn
Để có một chuyến hành hương về Chùa Hàn Sơn, kết hợp du lịch sinh thái và tâm linh được thuận lợi, an toàn và trọn vẹn nhất, du khách nên bỏ túi một số kinh nghiệm nhỏ nhưng rất quan trọng sau đây:
- Lựa chọn thời điểm lý tưởng: Chùa Hàn Sơn mở cửa đón khách quanh năm, do đó bạn có thể sắp xếp thời gian đến thăm chùa vào bất cứ thời điểm nào mà bạn cảm thấy thuận tiện. Tuy nhiên, nếu bạn là người yêu thích không khí náo nhiệt, muốn hòa mình vào dòng người trẩy hội và tham gia các trò chơi dân gian, hãy lên kế hoạch đến chùa vào dịp lễ hội đầu năm âm lịch. Ngược lại, nếu bạn muốn tìm kiếm một không gian thực sự tĩnh lặng, an yên để tĩnh tâm, ngồi thiền, thì những ngày rằm, mùng một hàng tháng hoặc các ngày thường trong tuần sẽ là một sự lựa chọn tuyệt vời và phù hợp nhất.
- Lưu ý về trang phục: Vì chùa là chốn tu hành tôn nghiêm, thanh tịnh, nên khi đến đây, bạn cần chú ý ăn mặc sao cho thật lịch sự, kín đáo, gọn trong. Tuyệt đối tránh việc mặc quần áo quá ngắn, đồ xuyên thấu, hở hang hay trang phục mang tính chất phản cảm. Nên chọn đi giày thể thao hoặc dép bệt có độ bám tốt để tiện cho việc đi bộ di chuyển, leo các bậc thang đá trong khuôn viên chùa một cách an toàn và thoải mái.
- Kinh nghiệm sắm lễ vật: Khi đi lễ phật, cái tâm thành kính là quan trọng nhất. Bạn chỉ nên sắm sửa các mâm lễ chay tịnh, đơn giản như hương nén, hoa tươi, oản tài lộc, trái cây theo mùa, bánh kẹo… Tuyệt đối không nên mang cúng đồ mặn (thịt cá) trong chính điện, và đặc biệt hạn chế việc đốt quá nhiều vàng mã, nhang đèn để góp phần bảo vệ môi trường, phòng chống cháy nổ và giữ gìn vệ sinh chung, cảnh quan trong lành cho không gian nhà chùa.
- Giữ gìn thái độ đúng mực: Khi bước chân vào khuôn viên chùa, hãy nhớ đi nhẹ, nói khẽ, mỉm cười, giữ gìn trật tự chung, không nô đùa la hét gây ồn ào. Tuyệt đối không vứt rác, xả rác bừa bãi, không tự ý bẻ cành hái hoa, và tuân thủ nghiêm ngặt mọi quy định, nội quy của Ban quản lý di tích và nhà chùa đã đề ra.
Hơn thế nữa, chuyến hành hương về vùng đất linh thiêng Chùa Hàn Sơn của bạn chắc chắn sẽ được nhân đôi niềm vui, thêm phần ý nghĩa và mang lại nhiều trải nghiệm trọn vẹn, phong phú hơn nếu bạn biết cách kết hợp tham quan, khám phá các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử nổi tiếng khác của vùng đất xứ Thanh. Hãy dành thời gian tham khảo thật kỹ Cẩm nang du lịch Nga Sơn để có thể tự mình lên một bản kế hoạch lịch trình chi tiết và hoàn hảo nhất cho chuyến đi của cả gia đình hay nhóm bạn. Bạn hoàn toàn có thể sắp xếp ghé thăm Động Từ Thức để tận mắt chiêm ngưỡng vẻ đẹp lung linh, huyền ảo của vô vàn khối thạch nhũ muôn hình vạn trạng nơi chốn bồng lai tiên cảnh; hay thong dong vãn cảnh Chùa Tiên – cũng là một ngôi chùa vô cùng cổ kính và linh thiêng khác, nằm ẩn mình tĩnh lặng giữa một vùng núi non trùng điệp, sơn thủy hữu tình. Và cuối cùng, đừng bao giờ quên dành bụng để thưởng thức những món ăn đặc sản địa phương nức tiếng gần xa, làm say đắm biết bao thực khách như gỏi cá nhệch tươi ngon, món dê ủ trấu thơm lừng, hay nhâm nhi một ly rượu nếp Nga Sơn cay nồng, ấm áp tình người.
6. Lời kết
Tựu trung lại, Chùa Hàn Sơn tại vùng đất Nga Sơn không chỉ đơn thuần là một di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, một công trình kiến trúc nghệ thuật có giá trị thẩm mỹ cao, mà linh hồn của nó chính là một địa chỉ tâm linh vô cùng linh thiêng, một điểm tựa tinh thần vững chãi, không thể thay thế đối với hàng ngàn người dân nơi đây. Trở về với Hàn Sơn Tự chính là hành trình tìm về với cội nguồn bình yên, thanh thản sâu thẳm trong tâm hồn mỗi con người, để chúng ta có cơ hội gột rửa đi những tham sân si, những toan tính muộn phiền, và tìm lại được chính bản ngã thuần khiết của mình giữa những xô bồ, bộn bề của nhịp sống hiện đại hối hả. Nếu có bất cứ một dịp nào đó đặt chân đến khám phá xứ Thanh xinh đẹp, bạn đừng quên dành chút thời gian dừng chân vãn cảnh bên Cửa biển Thần Phù lộng gió, tĩnh tâm lắng nghe tiếng chuông chùa Hàn Sơn thỉnh thoảng lại ngân nga trầm bổng, lan tỏa giữa mênh mang sóng nước biển khơi. Chắc chắn rằng, qua những khoảnh khắc tĩnh lặng vô giá ấy, bạn sẽ cảm nhận được một cách sâu sắc và trọn vẹn nhất vẻ đẹp hòa quyện của thiên nhiên, đất trời và con người nơi mảnh đất duyên hải đầy nắng gió này.
Để lại một bình luận